मी युरोप बोलतोय… आपण ऐकाल का?

आज मी इथे ‘केसरीचा टूर लीडर’ म्हणून नाही, तर एका खंडाचा आवाज बनून उभा आहे. जर नकाशावरचा युरोप जिवंत झाला, त्याला भावना फुटल्या, तर तो काय बोलेल? ऐका…

• टूर लीडर राज, केसरी टूर्स

“मी युरोप बोलतोय… आपण ऐकाल का?”

नमस्कार,

मी युरोप आहे.

माझा जन्म हजारो वर्षांपूर्वी झाला. माझ्या कुशीत ग्रीसच्या अथेन्समध्ये लोकशाहीचा पहिला श्वास घेतला गेला. रोमच्या रस्त्यांवर साम्राज्याची स्वप्नं बांधली गेली. मी लिओनार्डो दा विंचीच्या कुंचल्यातून मोनालिसाचं गूढ हास्य पाहिलं. शेक्सपियरच्या लेखणीतून मी प्रेम आणि वेदना जगलो. बीथोव्हेनच्या सिम्फनीमध्ये माझा आत्मा तरंगला. मी सौंदर्य, कला, विज्ञान आणि विचारांचा सुवर्णकाळ अनुभवला.

पण… प्रत्येक प्रकाशामागे काळोख असतोच.

मी काळोखही पाहिला.

विसाव्या शतकात मी माझीच मुलं एकमेकांच्या जीवावर उठताना पाहिली. पहिलं महायुद्ध… दुसरं महायुद्ध… माझ्या जमिनीवर लाखो कबरी खोदल्या गेल्या. फ्रान्सचा शेतकरी, जर्मनीचा शिक्षक, पोलंडची आई, ब्रिटनचा तरुण सैनिक – सगळी माझीच लेकरं. पण त्यांनी एकमेकांवर बंदुका रोखल्या. 

माझ्या सुंदर शहरांवर — लंडन, बर्लिन, वॉर्सा — बॉम्बचा वर्षाव झाला. माझी चर्च, माझी विद्यापीठं, माझी ग्रंथालयं… सगळं राख झालं. ऑश्वित्झच्या धुरातून मानवतेचा शेवट मी पाहिला. बर्लिनची भिंत माझ्या हृदयावर कोरलेली जखम होती. अठ्ठावीस वर्षं ती जखम वाहत राहिली.

मी थकलो होतो. रक्तबंबाळ झालो होतो. मला वाटलं, आता संपलं सगळं.

पण मी संपलो नाही. मी शिकलो.

1989 साली ती भिंत कोसळली. त्या रात्री मी खऱ्या अर्थाने रडलो — पण ते आनंदाश्रू होते. पूर्व आणि पश्चिम जर्मनीचे लोक एकमेकांना मिठी मारत होते. ती मिठी फक्त दोन देशांची नव्हती, ती माझ्या तुटलेल्या आत्म्याची जोडणी होती.

मग आम्ही ठरवलं — आता पुन्हा नाही. आम्ही युरोपियन युनियन उभारली. शत्रू असलेले फ्रान्स आणि जर्मनी एकाच टेबलावर बसून कॉफी पिऊ लागले. सीमा पुसट झाल्या. चलन एक झालं. स्वप्न एक झालं.

कारण आम्हाला कळलं — युद्धाने फक्त विधवा जन्माला येतात, अनाथ पोरं रस्त्यावर येतात आणि उद्ध्वस्त स्वप्नांचा ढीग उरतो. विजय कुणाचाच होत नाही.

आज…

आज जेव्हा जगात पुन्हा कुठे युद्धाचे नगारे वाजतात, जेव्हा माणूस माणसाला धर्म, जात, देश यावरून तोडू पाहतो, तेव्हा माझ्या जुन्या जखमा पुन्हा दुखतात. माझा आत्मा थरथरतो.

म्हणून मी, हा म्हातारा युरोप, हात जोडून विनवतो — थांबा. एकदा मागे वळून माझ्याकडे बघा. मी त्याच रस्त्याने चाललो होतो. त्या रस्त्याच्या शेवटी फक्त स्मशान आहे.

मला आता फक्त शांतता हवी आहे. माझ्या रोमच्या रस्त्यांवर इटालियन, भारतीय, आफ्रिकन मुलं एकत्र आइस्क्रीम खाताना दिसावीत. माझ्या पॅरिसच्या कॅफेमध्ये प्रेमाच्या कविता लिहिल्या जाव्यात, युद्धाचे प्लॅन नाहीत. माझ्या विद्यापीठांत अणू फोडण्याचं ज्ञान मानवतेच्या सेवेसाठी वापरलं जावं, संहारासाठी नाही. 

शेवटी एवढंच सांगेन…

मी चुकलो, मी पडलो, मी रडलो… पण मी उठलो. कारण मी शिकलो. 

तुम्ही माझ्या चुका करू नका. सीमा नकाशावर असू द्या, मनात नकोत. द्वेषाचं बीज पेरलं की फक्त विनाशाचं पीक येतं. प्रेम पेरा, संवाद पेरा, माणुसकी पेरा. 

मी युरोप आहे. माझा इतिहास रक्ताने लिहिला गेला, पण माझं भविष्य तुम्ही शाईने लिहा — शांततेच्या, एकतेच्या शाईने.

धन्यवाद.

• टूर लीडर राज, केसरी टूर्स